SHGC là gì? Đó là hệ số thu nhiệt mặt trời, số từ 0 đến 1 cho biết phần năng lượng nắng lọt được vào trong qua cửa kính, số càng thấp thì càng ít nhiệt vào nhà. Giới kính xây dựng dùng SHGC, giới phim ô tô quen TSER, và hai số này liên hệ trực tiếp với nhau. Điểm dễ sai là SHGC trên nhãn thường tính cho cả cửa, khung kèm kính, chứ không phải riêng tấm kính.
Người xây nhà hay sửa văn phòng thường gặp SHGC lần đầu trên báo giá cửa nhôm kính, kẹp giữa U-factor và VT, không ai giải thích. Trong khi đó tiệm phim lại nói toàn TSER và IRR. Hai bên dùng hai ngôn ngữ, và chủ nhà đứng ở giữa.
SHGC là gì, đọc con số thế nào?
SHGC là Solar Heat Gain Coefficient. Nó là tỉ lệ phần bức xạ mặt trời thực sự đi vào công trình qua toàn bộ cửa, gồm cả phần đi thẳng qua và phần bị hấp thụ rồi toả vào trong. Thang đo từ 0 đến 1. Theo hướng dẫn của Efficient Windows Collaborative, SHGC càng thấp thì phim càng cho ít nhiệt mặt trời đi qua.
Vậy SHGC 0,35 nghĩa là khoảng 35% năng lượng nắng tới cửa đi được vào trong. Chú ý chiều của con số: SHGC thấp là cản tốt, TSER cao là cản tốt. Hai số ngược chiều nhau, và đây là chỗ người mới hay đọc nhầm.
Vì sao kính nhà dùng SHGC mà không dùng TSER? Vì trong xây dựng, cửa là một bộ phận của công trình, được tính nhiệt cùng với cả toà nhà, nên cần một hệ số dùng được cho cả khung, cánh và kính. Nhãn NFRC cho cửa gồm ba số chính: U-factor, SHGC và VT. Còn phim ô tô chỉ thay đổi phần kính, người ta bán theo tờ phiếu của phim, nên ngành này quen dùng TSER.
TSER và SHGC liên hệ thế nào?
Công thức thường gặp là TSER = (1 − SHGC) × 100%. Áp vào số trên phiếu của một hãng quốc tế, ta đổi ngược được ra SHGC. Đây là phép tính của chúng tôi, không phải số hãng công bố, và nó dùng các phiếu tính trên kính trong 6 mm.
| Phim | VLT | TSER trên phiếu | SHGC suy ra | LSG suy ra |
|---|---|---|---|---|
| Phim tối | 19% | 65% | 0,35 | 0,54 |
| Phim vừa | 29% | 62% | 0,38 | 0,76 |
| Phim sáng | 77% | 44% | 0,56 | 1,38 |
Cột LSG sẽ giải thích ở mục sau. Ba phim trên là phim ô tô, nằm ở hai tài liệu khác nhau, đưa vào đây để thấy cách đổi. Phim cho kính nhà có phiếu riêng và điều kiện tính riêng.
Phép đổi chỉ đúng khi hai con số tính cho cùng một thứ. Nếu SHGC tính cho cả cửa còn TSER tính cho phim trên một tấm kính, trừ đi là sai.
SHGC, g-value, SC, U-factor, VT khác nhau ra sao?
Năm cái tên, ba loại thông tin. Bảng dưới gói lại để tra nhanh.
| Chỉ số | Nói về | Số tốt khi cần mát |
|---|---|---|
| SHGC | Nhiệt nắng vào qua cửa | Thấp |
| g-value | Gần tương đương SHGC, dùng ở châu Âu | Thấp |
| SC | Chỉ số cũ về che nắng | Thấp |
| U-factor | Nhiệt truyền qua, không do nắng | Thấp |
| VT | Ánh sáng đi qua, theo độ nhạy mắt | Tuỳ nhu cầu sáng |
g-value về thực tế gần như cùng thứ với SHGC, chỉ khác chút ở chuẩn tính. Gặp tài liệu châu Âu ghi g = 0,4 thì đọc như SHGC 0,4 là được.
SC, shading coefficient, là chỉ số cũ so với một tấm kính trong tham chiếu. Tài liệu cũ vẫn dùng. Có thể đổi gần đúng SHGC ≈ SC × 0,87, nên SC 0,5 tương ứng SHGC khoảng 0,44. Đó chỉ là quy đổi xấp xỉ, không dùng để so sát từng phần trăm.
U-factor đo nhiệt truyền qua cửa do chênh lệch nhiệt độ trong và ngoài, không liên quan tới nắng. Đây là chỗ nhiều lời chào hàng lẫn lộn. Theo hướng dẫn nói trên, phim dán kính không mang lại lợi ích cách nhiệt đáng kể. Nói cách khác, phim chủ yếu cản nắng đi vào, không biến kính thành một lớp tường. Từ "phim cách nhiệt" là cách gọi quen của thị trường, đừng để nó đánh lừa.
VT, hay VLT bên ô tô, tính theo độ nhạy của mắt người. Vì vậy nó không đo năng lượng, nó đo độ sáng bạn cảm thấy.
Cách tính LSG: một phép chia rất có ích
LSG, light to solar gain, được tính bằng VT chia SHGC. Tỉ số càng cao, kính càng cho nhiều ánh sáng trên mỗi phần nhiệt.
Ví dụ thuần số: một kính VT 0,6 và SHGC 0,3 có LSG = 0,6 ÷ 0,3 = 2. Kính thứ hai VT 0,3 và SHGC 0,3 cản nhiệt y như vậy, nhưng LSG chỉ 1, phòng tối đi một nửa mà không mát thêm chút nào.
Đây là góc nhìn mà nhiều bảng so sánh bỏ lỡ. Nếu chỉ nhìn SHGC, phim tối luôn thắng, vì tối là cách rẻ tiền nhất để hạ SHGC. Nhìn trong bảng đầu bài: phim VLT 19% có SHGC suy ra thấp hơn hẳn, nhưng LSG suy ra chỉ 0,54, còn phim VLT 77% có SHGC cao hơn mà LSG suy ra tới 1,38. Phim tối đạt SHGC thấp bằng cách hy sinh ánh sáng. Phim sáng đạt được phần lớn việc cản nhiệt mà giữ lại ánh sáng.
Với nhà ở, điều đó có hậu quả thật. Phòng khách dán phim quá tối, ban ngày phải bật đèn, người ở khó chịu và mất luôn cảnh nhìn ra ngoài. Vì thế khi chọn phim cho nhà, chúng tôi cho rằng nên đọc SHGC và LSG cùng nhau: đầu tiên đặt mức VT chấp nhận được cho căn phòng, rồi mới tìm SHGC thấp trong nhóm đó. Cách nghĩ này giống quy tắc so TSER cùng VLT bên ô tô.
Số tính cho cả cửa hay chỉ phần kính?
Câu này đáng giá nhất trong toàn bài.
Khung và cánh cửa không cho ánh sáng đi qua, và cũng hành xử nhiệt khác kính. Vậy cùng một tấm kính, số của cả cửa sẽ khác số ở giữa tấm kính. Bảng trong một giáo trình năng lượng cho thấy rõ điều này:
| Loại cửa | SHGC cả cửa | SHGC giữa kính | VT cả cửa | VT giữa kính |
|---|---|---|---|---|
| Kính đơn, trong | 0,79 | 0,86 | 0,69 | 0,90 |
| Kính đôi, trong | 0,58 | 0,76 | 0,57 | 0,81 |
Với kính đôi trong bảng, SHGC giữa kính cao hơn số cả cửa 0,18 điểm. Một bên báo giá lấy số giữa kính, một bên lấy số cả cửa, so sánh sẽ lệch tới mức đổi kết luận. Cùng một sản phẩm có thể cho LSG 0,98 hoặc 1,07 tuỳ cách tính.
Phiếu phim thường là số cho hệ phim và kính, không tính khung. Nhãn NFRC cho cửa là số cả cửa. Nên trước khi so, hãy hỏi đúng một câu: số này tính cho cả cửa hay chỉ phần kính?
Dùng SHGC khi chọn phim cho nhà
Phim kiểm soát nắng hợp với khí hậu cần làm mát. Phim giảm SHGC bằng phản xạ và hấp thụ. Phần hấp thụ làm nóng tấm kính, và đây là mặt trái.
Với kính hộp, kính ủ dày, kính màu, có rủi ro nứt do ứng suất nhiệt hoặc hỏng gioăng, phải đánh giá trước khi dán. Tài liệu kỹ thuật của một hãng kính còn ghi rằng phim dán ở mặt trong phòng của kính hộp chủ yếu giảm chói, giảm rất ít nhiệt. Tức SHGC trên giấy của phim không tự động chuyển thành hiệu quả trên kính hộp của bạn. Phần rủi ro này có ở bài phim cách nhiệt cho nhà kính hướng Tây.
Còn khi nào không nên bỏ tiền vì SHGC? Cửa hướng ít nắng trực tiếp, cửa đã có mái che sâu hoặc cây che. Ở đó phần nhiệt nắng vốn nhỏ, phim SHGC thấp chỉ làm phòng tối đi. Chúng tôi cũng không ghi con số tiết kiệm điện nào, vì kết quả phụ thuộc từng công trình và không có nguồn độc lập đọc được cho điều kiện ở đây.
Nếu bạn đang so phim ô tô, bài tổng về thông số phim cách nhiệt dùng các chỉ số quen hơn của ngành xe.
Bước tiếp theo
Liệt kê các mặt kính đón nắng gắt, ghi loại kính nếu biết, rồi xem các hướng xử lý ở giải pháp phim kiến trúc. Cần so hai báo giá có SHGC khác cách tính, gửi cho VEGO qua trang liên hệ.
