Phim cách nhiệt có mát không? Có, phim làm giảm lượng năng lượng mặt trời đi qua kính, và bạn cảm nhận rõ nhất là nắng bớt rát trên da. Nhưng phim không làm lạnh xe. Nó chỉ bớt đi một phần nhiệt, nên mức mát bạn thấy tuỳ vào lúc xe đang chạy hay đang đỗ, bạn ngồi ở đâu và nắng chiếu từ phía nào.
Hai chủ xe dán cùng một loại phim có thể về kể hai câu chuyện trái ngược. Người hay đi cao tốc buổi chiều bảo cánh tay hết rát. Người để xe ngoài bãi cả ngày bảo chẳng thấy khác gì, mở cửa vẫn hầm như cũ. Cả hai đều nói thật, vì họ đang hỏi hai câu khác nhau.
Nắng đưa nhiệt vào xe bằng những gì?
Ánh nắng là năng lượng trải trên nhiều bước sóng, và mắt chỉ thấy một đoạn trong đó. Theo số liệu dẫn từ NREL trên trang tổng hợp về ánh sáng mặt trời, năng lượng tới mặt đất chia khoảng như sau.
| Phần | Tỉ lệ khoảng | Bạn thấy nó thế nào | Chỉ số liên quan |
|---|---|---|---|
| Hồng ngoại | 52–55% | Không thấy, thấy nóng | IRR, IRER |
| Ánh sáng nhìn thấy | 42–43% | Chói, làm ghế nóng | VLT |
| Tia UV | 3–5% | Không thấy, hại da, phai đồ | UVR |
Tỉ lệ dẫn từ tài liệu tổng hợp, nguồn khác chia hơi khác, nên chỉ dùng để hình dung.
Hai điều rút ra từ bảng này giải thích được phần lớn những chuyện bạn nghe ở tiệm.
Thứ nhất, UV gần như không liên quan tới cảm giác nóng, vì nó chỉ chiếm vài phần trăm năng lượng. Một phim cản UV rất tốt chưa nói gì về độ mát.
Thứ hai, ánh sáng nhìn thấy cũng mang nhiệt, phần của nó chỉ kém hồng ngoại không nhiều. Vì thế phim cản hồng ngoại cực tốt mà vẫn trong veo thì phần nhiệt theo ánh sáng vẫn đi vào. Ngược lại, tài liệu kỹ thuật của một hãng kính cũng nhắc rằng hơn nửa năng lượng mặt trời nằm ngoài vùng mắt nhìn thấy, nên một tấm phim trông trong vẫn có thể hấp thụ rất nhiều. Mắt không phải dụng cụ đo.
Phim cách nhiệt có mát không, nhìn từ cơ chế?
Khi nắng chạm vào phim, năng lượng đi theo ba đường: một phần xuyên qua, một phần bị phản xạ trở ra, một phần bị hấp thụ. Tài liệu của Efficient Windows Collaborative mô tả phim kiểm soát nắng làm việc bằng phản xạ và hấp thụ, chứ không phải chặn nhiệt như một bức tường.
Phần phản xạ là phần đơn giản: nó quay ra ngoài và hết chuyện.
Phần hấp thụ thì không biến mất. Nó làm phim và kính ấm lên, rồi tấm kính toả nhiệt ra cả hai phía, ra ngoài trời và vào trong cabin. Chính vì vậy bạn có thể chạm tay vào kính đã dán và thấy nó nóng hơn trước, dù trong xe dễ chịu hơn. Điều đó không có nghĩa là phim hỏng.
Từ đây có một suy luận đáng nhớ. Lúc xe chạy, gió lùa qua mặt ngoài của kính và mang bớt nhiệt đi, nên phần hấp thụ được thải ra ngoài dễ hơn. Lúc xe đỗ, không có gió, tấm kính nóng cứ thế âm ỉ toả vào trong. Cùng một tấm phim, nó phát huy ở hai tình huống khác nhau. Đây là lập luận từ cơ chế, chúng tôi không có phép đo riêng cho điều này trên xe thật.
Về cách đo, con số gom cả ba đường trên là TSER, tổng năng lượng mặt trời bị cản, đã giải thích kỹ ở bài thông số phim cách nhiệt. Tài liệu của một hãng quốc tế cho thấy các con số này đọc ra sao:
| VLT của phim | TSER | Năng lượng còn lọt qua |
|---|---|---|
| 19% | 65% | 35% |
| 29% | 62% | 38% |
| 77% | 44% | 56% |
Số VLT và TSER từ tài liệu của một hãng quốc tế, tính trên kính trong 6 mm. Cột cuối là phép trừ 100 cho TSER của chúng tôi, không phải kết quả đo trên xe.
Đọc bảng theo hai chiều. Phim VLT 77% gần như trong mà vẫn cản 44% năng lượng, nên "phim sáng thì không mát" là sai. Nhưng phim tối hơn vẫn để lọt ít năng lượng hơn, nên "độ tối chẳng liên quan gì" cũng sai. Câu đúng phải kèm điều kiện: so phim nào với phim nào, trên kính nào.
Vì sao mỗi người cảm nhận khác nhau?
Nhiệt kế trong xe chỉ đo không khí. Cơ thể bạn thì cảm nhận thêm nhiều thứ khác, và theo chúng tôi, đó là điểm hay bị bỏ qua nhất khi người ta bàn chuyện phim có mát hay không.
Nắng rọi thẳng lên da. Ngồi trong xe mà nắng chiếu vào tay, bạn thấy rát ngay cả khi điều hoà đang lạnh. Phim làm giảm phần này tức thì, ở đúng chỗ bạn đang ngồi. Vì vậy một người có thể thấy khác hẳn dù không khí trong xe đổi không nhiều. Nếu chỉ dùng nhiệt kế để đánh giá phim, bạn có thể bỏ sót phần lợi ích dễ thấy nhất.
Đang chạy hay đang đỗ. Lúc đỗ, cả thân xe phơi nắng, và phim không che được nóc xe, vỏ xe hay phần nắng vẫn lọt qua. Một nghiên cứu tại Arizona đo táp lô tới 68,9°C sau khoảng một giờ đỗ nắng; nghiên cứu đó không thử phim, nên số này chỉ để hình dung xe đỗ nóng cỡ nào ở vùng rất nắng.
Ghế và vô lăng. Ghế da đen, táp lô, vô lăng hấp thụ nắng rồi toả nhiệt lại vào không gian xung quanh. Khi chúng đã nóng, cabin cần thời gian mới dịu xuống, dù phim đã làm giảm phần nắng mới đi vào. Nội thất sáng và nội thất tối vì thế cho cảm giác khác nhau trên cùng một loại phim.
Ngồi đâu, nắng phía nào. Người lái có kính lái và kính sườn trước, người ngồi sau có kính sườn sau và có khi cả kính lưng. Đi về hướng Tây buổi chiều, phía nắng chịu nhiều hơn phía kia. Xe dán đẹp ở kính sườn nhưng kính lái để nguyên thì nắng rọi vào đùi và mặt vẫn y như cũ.
Kính nóc. Có chủ xe của một mẫu xe điện có kính trời toàn cảnh vẫn kêu nóng dù đã dán phim. Một mảng kính lớn trên đầu là đường nắng rất khó xử lý.
Điều hoà. Phim không sửa được dàn lạnh yếu. Xe cũ thấy nóng đôi khi có lý do nằm dưới nắp capo.
Có nên kỳ vọng phim mát tới mức nào?
Hãy kỳ vọng phim giúp nắng bớt gắt, người bớt rát, điều hoà đỡ phải gồng khi đi nắng. Đừng kỳ vọng một con số hạ nhiệt, vì không ai ghi được một cách trung thực cho xe của bạn. Kính khác, màu xe khác, giờ đi khác là kết quả đã khác.
Với xe điện cũng vậy. Lợi ích thật là cabin dễ chịu hơn, không phải lời hứa tăng quãng đường. Bài dán phim cách nhiệt xe điện nói kỹ hơn phần này.
Nếu xe bạn đỗ hầm, đi tối hoặc chỉ chạy quãng ngắn, phần mát này không có nhiều dịp để phát huy, và một phim phổ thông, hoặc chưa dán, là quyết định hợp lý. Nếu bạn ngồi sau kính nhiều giờ lúc trời nắng, hãy chọn độ sáng theo từng vị trí kính trước, rồi mới so TSER trong nhóm cùng độ sáng. Các cấu hình tham khảo có ở trang giải pháp phim cách nhiệt ô tô.
Muốn tự kiểm chứng, cách thực tế là ngồi vào một chiếc xe đã dán loại phim bạn định mua, dưới nắng thật, ở phía có nắng. Cảm giác của tay bạn dưới tia nắng thật có giá trị hơn nhiều so với bàn tay đặt sau một tấm kính mẫu trong tiệm.
Việc nên làm tiếp
Lần tới đi nắng, để ý xem chỗ khó chịu là tay, chân, mặt hay người ngồi sau, và lúc đó nắng chiếu qua kính nào. Khi đã biết, bạn có thể gửi câu hỏi tới trang liên hệ của VEGO để được gợi ý vị trí kính nên ưu tiên.
